قانون صنایعِ خنثی‌کربن (NZIA) اتحادیه اروپا «بسیار کند» اجرا شده و نتوانسته صنعت تولید خورشیدی (خورشیدی) قاره را احیا کند، طبق گزارشی از گروه صنعت سولارپاور اروپا (SolarPower Europe).

این گروه که شرکت‌هایی از سراسر صنعت خورشیدی اروپا را نمایندگی می‌کند گفت اجرای قانون صنایعِ خنثی‌کربن از زمانی که کشورها موظف شدند معیارهای آن را از آغاز 2026 وارد کنند، هم کند بوده و هم «پراکنده». تنها 6 کشور عضو تا کنون معیارهای قانون صنایعِ خنثی‌کربن را در مزایدهٔ انرژی‌هایِ تجدیدپذیر اجرا کرده‌اند و اختلاف در رویکردها «پیچیدگی اضافی برای بازیگران بازار ایجاد می‌کند، در حالی که گسترشِ انرژی‌هایِ تجدیدپذیر باید تسریع شود»، سولارپاور اروپا گفت.

قانون صنایعِ خنثی‌کربن فعلاً خواهان برنامه‌های تدارکات عمومی و مزایده ظرفیت است تا بخشی از قراردادهای خود را به پروژه‌هایی اختصاص دهند که از محصولاتِ «منابعِ مقاوم» استفاده می‌کنند — یعنی کشورهایی که تامین‌کنندهٔ غالب نیستند. در عمل، این به دنبال محصولات غیرچینی است.

«ما پیشرفت را در جهت درست می‌بینیم، اما اجرای آن بسیار کند است. این خود نگران‌کننده است، اما جدی‌تر، رویکرد تکه‌تکه‌ای است که کشورهای عضو اتخاذ کرده‌اند»، گفت آنت لودویگ (Anett Ludwig)، رئیس زنجیرهٔ تأمین در سولارپاور اروپا.

سولارپاور اروپا خواستار «اجرای منسجم‌تر و متوازن‌تر است تا سیاست صنعتی بتواند از پتانسیل کل بازار واحد اتحادیه اروپا بهره ببرد.» این گروه از کمیسیون اروپا (European Commission) خواسته است یک مخزن اطلاعاتی از اقدامات ملی قانون صنایعِ خنثی‌کربن راه‌اندازی کند تا رویکرد هماهنگ‌شده‌تری را در این سیاست پشتیبانی کند.

ساخت خورشیدی در اروپا

کریستوف پوده‌ویلز (Christoph Podewils)، دبیرکل شورای تولیدات خورشیدی اروپا (European Solar Manufacturing Council — ESMC)، که گروه تجاری دیگری است و تولیدکنندگان قطعات خورشیدی قاره را نمایندگی می‌کند، به پی‌وی تک (خورشیدی Tech) گفت که کشورهای عضو «متمایل نیستند» معیارهای قانون صنایعِ خنثی‌کربن را دنبال کنند — حتی اگر توسط بروکسل لازم شده باشد — زیرا «آنها می‌بینند که مزایده‌های NZIA در ایتالیا به نفع محصولات اروپایی نبود.»

این گروه گفت از اقداماتی حمایت می‌کند که فراتر از قانون صنایعِ خنثی‌کربن بروند و معیارهای سخت‌گیرانه‌تری برای «ساخت در اروپا» در مزایده‌های عمومی معرفی کنند، نه فقط تکیه بر محصولات بازارهای «غیرِ غالب». قانون شتاب‌دهنده صنعتی (IAA) که در مارس اعلام شد، پیشنهاد می‌کند معیارهای همین‌چنینی را برای تکمیل قانون صنایعِ خنثی‌کربن وارد کند. سولارپاور اروپا نیز از این رویکرد حمایت می‌کند و مدیرعامل جانشین آن، دریِز اکه (Dries Acke)، IAA را «لحظهٔ گذرگاهی» برای صنعت خورشیدی قاره خواند.

«اقتصاد در کشورهای عضو خواهد بود که از معیارهای ساختِ درِ اروپا منتفع می‌شود» گفت پوده‌ویلز، «و بدین ترتیب مثال‌های مثبتی برای دیگر کشورهای عضو فراهم می‌کند.» شورای تولیدات خورشیدی اروپا مدت‌هاست از بروکسل خواسته که تصریح کند محصولات مطابق NZIA در اروپا تولید شده‌اند، در حالی که سولارپاور اروپا اخیراً موضع سخت‌گیرانه‌تری اتخاذ کرده است.

اوایل این ماه، گروهی از سیاست‌گذاران پیشنهاد دادند که اتحادیه اروپا آستانهٔ درصدی برای محصولات «ساختِ در اروپا» را تحت IAA و قانون صنایعِ خنثی‌کربن افزایش دهد، پس از خواست‌های مشابه شورای تولیدات خورشیدی اروپا برای تقویت مفاد.

«قانون صنایعِ خنثی‌کربن ابزار مناسبی به کشورهای عضو می‌دهد تا از قدرت بازار واحد بهره بگیرند. این گزارش نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از آن پتانسیل هنوز مغفول مانده است. کمیسیون باید اطمینان دهد که قانون صنایعِ خنثی‌کربن به‌ساده‌ترین و یکسان‌ترین شکل قابل اجرا باشد»، گفت دریِز اکه.

بانک تولید کلین‌تک

ادامه اکه: «برای ایجاد آینده‌ای پویا برای تولید خورشیدی اروپایی، این تدابیر مبتنی بر سمت تقاضا به‌تنهایی کافی نیستند. ما به حمایت مالی نیز نیاز داریم؛ یک بانک تولید کلین‌تک تحت صندوق رقابت‌پذیری اروپا، همراه با حمایتِ مالیِ مبتنی بر تولید. این برای هر سیاست صنعتی قابل‌اتکا ضروری است.»

مکانیسم‌های حمایتی مبتنی بر تولید در سال‌های اخیر از رشد موفقیت‌آمیز تولید خورشیدی در آمریکا و هند پشتیبانی کرده‌اند، به‌طوری که قانون کاهش تورم (IRA) و مشوق مبتنی بر تولید (PLI) به‌ترتیب، سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی را به‌وجود آوردند.

بروکسل مدت‌هاست می‌گوید از تولید خورشیدی اروپا حمایت خواهد کرد، اما حرکت معناداری رخ نداده است. در 2024 این نهاد «منشور خورشیدی» را اعلام کرد و پس از آن قانون صنایعِ خنثی‌کربن و قانون شتاب‌دهنده صنعتی آمدند که همه بر تأمین تقاضا در مزایده‌های عمومی برای کالاهای مشخص تکیه داشتند. در مارس 2024، شورای تولیدات خورشیدی اروپا به پی‌وی تک پریمیوم (خورشیدی Tech Premium) گفت که صنعت اروپایی به حمایتِ مالیِ عملیاتی مستقیم، همراه با اقدامات تدارکاتی عمومی، نیاز دارد.

نکته برای بازار ایران

در ایران بازار برق خورشیدی در حال گسترش است و تقاضا برای پنل خورشیدی در پروژه‌های تجدیدپذیر افزایش یافته است. تحولات سیاستی و تغییرات در زنجیره تأمین اروپا می‌تواند بر قیمت‌ها و دسترسی به قطعات برای توسعه نیروگاه خورشیدی در ایران اثر بگذارد.