سرمایه‌گذاری صندوق توسعه ملی در نیروگاه‌های خورشیدی و بادی؛ فراز جدید توسعه ۱۵ هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر در ایران

۱. مقدمه: نقطه عطفی در سیاست‌گذاری انرژی ایران

تحولات سال ۱۴۰۴ در حوزه انرژی تجدیدپذیر ایران، چشم‌انداز صنعت را وارد مرحله‌ای کاملاً جدید کرده است. با صدور مجوز مقام معظم رهبری برای مشارکت صندوق توسعه ملی در سرمایه‌گذاری مستقیم بخش انرژی – به‌ویژه بخش بالادستی نفت و حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر – سازوکاری فراهم شد که سال‌ها فعالان صنعت منتظر آن بودند. این مجوز که در اوایل خرداد ۱۴۰۴ صادر شد، نقطه شروع یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های زیرساختی کشور در حوزه برق پاک به شمار می‌آید؛ طرحی که مجموعاً ۱۵ هزار مگاوات شامل ۷۰۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی و ۸۰۰۰ مگاوات ترکیبی از نیروگاه‌های خورشیدی و بادی را هدف‌گذاری کرده است.

اهمیت این اتفاق در آن است که برای نخستین بار، منابع ارزی صندوق توسعه ملی به‌صورت ساختارمند، چندمرحله‌ای و همراه با شبکه گسترده بانک‌های کارگزار، در اختیار توسعه‌دهندگان پروژه‌های خورشیدی قرار می‌گیرد. این رویکرد نه‌تنها ظرفیت تولید برق پاک را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند زنجیره تأمین تجهیزات، توسعه بازار، اشتغال و انتقال تکنولوژی را نیز دگرگون کند.

۲. چارچوب قانونی و شروط سرمایه‌گذاری صندوق توسعه ملی

طبق اظهارات سید علیرضا میرمحمد صادقی، عضو هیأت عامل صندوق توسعه ملی، این صندوق تنها در صورتی اجازه ورود به پروژه‌های انرژی را دارد که چند شرط اساسی رعایت شود:

• سرمایه‌گذاری باید منجر به افزایش تولید واقعی انرژی در کشور شود.
• اصل سرمایه صندوق باید با سازوکار مشخص بازگردد.
• پروژه باید سود کافی و نرخ بازده مناسب برای صندوق داشته باشد.
• مصوبه شورای اقتصاد برای هر بسته سرمایه‌گذاری الزامی است.

این شروط نشان می‌دهد که مدل مشارکت صندوق توسعه ملی نه یک تسهیلات ساده، بلکه یک سرمایه‌گذاری اقتصادی با نظارت چندلایه و بازگشت سرمایه ارزی است.

۳. تصویب دو بسته بزرگ ۷۰۰۰ مگاوات و ۸۰۰۰ مگاوات

طبق اعلام رسمی، صندوق توسعه ملی دو مصوبه راهبردی از شورای اقتصاد دریافت کرده است:

۱. مصوبه احداث ۷۰۰0 مگاوات نیروگاه خورشیدی

۲. مصوبه احداث ۸۰۰0 مگاوات نیروگاه خورشیدی و بادی

این حجم بی‌سابقه از ظرفیت قابل ساخت، به‌درستی ایران را وارد جمع کشورهایی می‌کند که برنامه‌ریزی‌های چندگیگاواتی برای انرژی تجدیدپذیر دارند؛ مشابه رویکرد چین، هند و امارات.

۴. تفاوت مدل ۷۰۰۰ مگاوات با مدل ۸۰۰۰ مگاوات

یکی از نکات کلیدی مصاحبه این است که دو طرح دارای ساختار اجرایی کاملاً متفاوت هستند.

ساختار ۷۰۰۰ مگاوات:

• تجهیزات توسط ساتبا وارد کشور می‌شود.
• تجهیزات به بخش خصوصی واگذار می‌گردد.
• بخش خصوصی متعهد بازپرداخت اقساط و منابع ارزی صندوق است.
• پروژه‌های کوچک نیز امکان مشارکت دارند (۱ تا ۲ مگاوات).

ساختار ۸۰۰۰ مگاوات:

• قرارداد مستقیم بین صندوق توسعه ملی و بخش خصوصی.
• متقاضیان بزرگی با حداقل ظرفیت ۵۰ مگاوات وارد طرح می‌شوند.
• واردات تجهیزات توسط شرکت‌ها انجام می‌شود.
• ساتبا اهلیت فنی متقاضی را بررسی می‌کند.
• کارگزار مالی پس از تأیید کامل، وام ارزی را پرداخت می‌کند.

به این ترتیب، طرح ۷۰۰۰ مگاوات بازاری فراگیر برای شرکت‌های کوچک و متوسط ایجاد می‌کند، اما طرح ۸۰۰۰ مگاوات زمین بازی پروژه‌های Utility-Scale و سرمایه‌گذاران بزرگ است.

۵. شبکه بانک‌های کارگزار؛ ستون فقرات مالی طرح

برای مدیریت حجم بزرگ منابع مالی، صندوق توسعه ملی از مدل چندکارگزار استفاده کرده است.

بانک‌های طرح ۷۰۰۰ مگاوات:

• تجارت
• ملت
• شهر
• توسعه صادرات
• پاسارگاد
• گردشگری
• خاورمیانه

بانک‌های طرح ۸۰۰۰ مگاوات (اضافه بر موارد بالا):

• سینا
• سپه
• کشاورزی

این تعدد بانک‌ها، یک مزیت مهم برای سرمایه‌گذاران ایجاد می‌کند:

متقاضی می‌تواند از بانکی که در آن حساب فعال، سابقه اعتباری یا وثایق قابل قبول دارد، تسهیلات دریافت کند.

۶. وضعیت تقاضا: استقبال بی‌سابقه سرمایه‌گذاران

طبق آمار اعلامی:

• در طرح ۷۰۰۰ مگاوات: تقاضای ۳۵۰۰ مگاوات ثبت شده است.
• در طرح ۸۰۰۰ مگاوات: بیش از ۱۲۰۰۰ مگاوات درخواست ثبت شده است.

این ارقام نشان می‌دهد که بخش خصوصی تشنه سرمایه‌گذاری در نیروگاه خورشیدی است، به‌ویژه زمانی که مدل مالی شفاف و قابل اتکا ارائه می‌شود.

۷. شرایط ورود شرکت‌های متقاضی؛ از اهلیت تا تأمین وثایق

فرآیند بررسی متقاضیان در طرح ۸۰۰۰ مگاوات شامل ۵ بازیگر اصلی است:

۱. متقاضی

۲. ساتبا

۳. شرکت سام (بازوی سرمایه‌گذاری صندوق توسعه ملی)

۴. صندوق توسعه ملی

5. بانک کارگزار مالی

مراحل بررسی عبارت‌اند از:

• بررسی اولیه اهلیت فنی و حقوقی توسط ساتبا
• بررسی سلامت مالی توسط شرکت سام
• ارزیابی نهایی صندوق توسعه ملی
• ارجاع به بانک کارگزار
• تأمین وثایق
• پرداخت تسهیلات ارزی

این مدل یک فیلتر چندگانه ایجاد می‌کند تا تنها پروژه‌هایی وارد اجرا شوند که از نظر فنی، حقوقی، بانکی و مدیریتی توانایی ساخت نیروگاه را دارند.

۸. نیاز ارزی پروژه‌های خورشیدی ۵۰ و ۱۰۰ مگاواتی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های مصاحبه، ارائه برآورد دقیق نیاز ارزی پروژه‌ها است:

• برای یک سایت ۵۰ مگاواتی: حدود ۱۵ تا ۱۸ میلیون دلار
• برای یک نیروگاه ۱۰۰ مگاواتی: حدود ۳۰ میلیون دلار

عوامل مؤثر بر نیاز ارزی:

• محل نصب (ارتفاع، شرایط خورشیدی، حمل‌ونقل)
• نیاز یا عدم نیاز به توسعه پست برق
• تکنولوژی پنل‌ها (HJT، TOPCon یا Mono PERC)
• ساختار نصب (فیکس‌اسکچر یا ترکینگ)
• نوع اینورتر (String یا Central)

این سطح شفافیت در اعلام هزینه‌ها برای سرمایه‌گذاران بسیار ارزشمند است و به تدوین مدل‌های مالی دقیق‌تر کمک می‌کند.

۹. سازوکار تأمین ارز و بازپرداخت؛ نقطه کلیدی امنیت سرمایه‌گذاری

یکی از پیچیده‌ترین مسائل صنعت انرژی در ایران، تأمین ارز برای خرید تجهیزات است. اما در این طرح، یک هماهنگی سه‌جانبه بین بانک مرکزی، صندوق توسعه ملی و وزارت نیرو طراحی شده است. بر این اساس:

• متقاضی ارز مورد نیاز واردات را از بانک مرکزی دریافت می‌کند.
• پس از نصب نیروگاه، چون صادرات ندارد، بازپرداخت تسهیلات به‌صورت ریالی انجام می‌شود.
• معادل ریالی، بر اساس نرخ مرکز مبادله ارز و طلا محاسبه و پرداخت می‌شود.
• بانک مرکزی پس از دریافت ریال، معادل دلاری آن را به حساب صندوق شارژ می‌کند.

این سازوکار یک پیام مهم دارد:

ریسک نوسان ارزی برای صندوق محفوظ می‌ماند و برای متقاضی نیز به شکل قانونمند مدیریت می‌شود.

۱۰. نرخ سود تسهیلات ارزی چقدر است؟

طبق اعلام رسمی، نرخ سود تسهیلات صندوق توسعه ملی:

۸.۵ درصد است.

این نرخ برای یک وام ارزی، در محدوده قابل قبول و رقابتی محسوب می‌شود، به‌خصوص برای پروژه‌هایی با درآمد نقدی پایدار و طول عمر ۲۰ تا ۲۵ ساله.

۱۱. زمان‌بندی ساخت یک نیروگاه خورشیدی

بر اساس توضیح میرمحمدصادقی:

• پس از تأمین مالی، ۱۲ ماه زمان برای اجرای پروژه در نظر گرفته شده است.
• چنانچه پیمانکار سریع‌تر عمل کند، نیروگاه زودتر به شبکه متصل می‌شود.

در پروژه‌های Utility-Scale، دوره ۱۲ ماهه یک زمان‌بندی استاندارد است.

۱۲. تحلیل اثرات کلان اقتصادی و فنی طرح ۱۵ هزار مگاوات

این طرح چند اثر کلیدی خواهد داشت:

افزایش ظرفیت تولید برق پاک

۱۵ هزار مگاوات ظرفیت جدید می‌تواند معادل 10 درصد کل ظرفیت نصب‌شده کشور باشد.

کاهش فشار بر نیروگاه‌های حرارتی

برق خورشیدی در ساعات پیک تابستان نقش حیاتی دارد و می‌تواند به کاهش مصرف گاز کمک کند.

تقویت امنیت انرژی

تنوع‌بخشی سبد انرژی، ریسک وابستگی به سوخت‌های فسیلی را کاهش می‌دهد.

ایجاد اشتغال گسترده

از واردات تجهیزات تا طراحی، پیمانکاری، نصب، O&M و خدمات مالی.

تقویت زنجیره تأمین تجهیزات

افزایش واردات می‌تواند زمینه انتقال تکنولوژی و مشارکت سازندگان بین‌المللی را ایجاد کند.

۱۳. فرصت‌های حیاتی برای شرکت‌های فعال در حوزه خورشیدی مانند آرانیرو

برای شرکت‌هایی مانند آرانیرو که در حوزه مشاوره، EPC، طراحی، استرینگینگ، انتخاب تکنولوژی و مدیریت پروژه متخصص هستند، این طرح یک فرصت تاریخی است. موارد کلیدی:

• افزایش تقاضا برای طراحی نیروگاه‌های Utility-Scale
• رشد نیاز به خدمات مهندسی اگزرژی، تحلیل انرژی و بهینه‌سازی
• فرصت ورود به پروژه‌های ۵۰ تا ۱۰۰ مگاواتی
• نیاز به پیمانکاران قابل اتکا برای نصب گسترده تجهیزات
• امکان همکاری بلندمدت با بانک‌ها و صندوق توسعه ملی

۱۴. جمع‌بندی: مسیر جدید توسعه انرژی خورشیدی ایران

ورود صندوق توسعه ملی به حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر یک تحول بنیادی است. با تخصیص منابع ارزی، حضور بانک‌های کارگزار، تعیین چارچوب‌های مالی شفاف و راه‌اندازی دو بسته ۷۰۰۰ و ۸۰۰۰ مگاواتی، صنعت خورشیدی ایران وارد مرحله‌ای از بلوغ و سرعت شده است که طی سال‌های گذشته سابقه نداشته است.

برای توسعه‌دهندگان، پیمانکاران، بانک‌ها، شرکت‌های مهندسی و واردکنندگان تجهیزات، دوره ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۷ می‌تواند به‌عنوان «دوران طلایی انرژی پاک ایران» تعریف شود؛ دورانی که مسیر کشور را به سمت امنیت انرژی، توسعه پایدار و تولید برق پاک هدایت می‌کند.

منبع : برق نیوز

انرژی خورشیدی در حال تبدیل شدن به یک منبع درآمد بلندمدت و پایدار برای کشاورزان و جوامع روستایی است. بر اساس گزارش ائتلاف تولیدکنندگان انرژی خورشیدی آمریکا (SEMA)، اجاره زمین برای احداث نیروگاه خورشیدی نه تنها درآمدی ثابت و قابل پیش‌بینی ایجاد می‌کند، بلکه به پایداری مالی مزارع خانوادگی کمک کرده و درآمد مالیاتی پایدار برای مناطق روستایی به همراه دارد.

کشاورزی مدرن به سرمایه‌گذاری سنگین و هزینه‌های متغیر مانند کود و سوخت وابسته است. توسعه پروژه‌های خورشیدی یک توازن اقتصادی بلندمدت ایجاد می‌کند و می‌تواند جلوی فروش زمین‌های کشاورزی به دلیل فشار مالی را بگیرد. داده‌های دانشگاه پردو نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۴ بیش از ۵۰٪ کشاورزانی که درباره اجاره زمین به شرکت‌های خورشیدی گفتگو می‌کردند، پیشنهاد اجاره سالانه ۱٬۰۰۰ دلار به ازای هر جریب یا حتی بیشتر دریافت کردند؛ رقمی که معمولاً از سود خالص کشت سنتی همان زمین بالاتر است.

علاوه بر درآمد کشاورزان، این توسعه‌ها پایه مالیاتی مناطق روستایی را گسترش می‌دهد و منابع باثباتی برای خدمات عمومی مانند مدارس، آتش‌نشانی، جاده‌سازی و توسعه اینترنت ایجاد می‌کند. با وجود نگرانی‌ها درباره تبدیل زمین‌های کشاورزی به سایت‌های خورشیدی، آمارها نشان می‌دهد که کل زمین استفاده‌شده برای پروژه‌های نیروگاه خورشیدی تنها ۰٫۱۴٪ از کل زمین‌های کشاورزی آمریکا را تشکیل می‌دهد؛ رقمی بسیار کمتر از زمین‌هایی که به توسعه مسکونی و تجاری از دست رفته‌اند.

مدل‌های نوین مانند کشاورزی-خورشیدی (Agrivoltaics) نیز نشان داده‌اند که این دو فعالیت می‌توانند همزمان انجام شوند. در پروژه Snipesville Solar Ranch ایالت جورجیا، چرا گوسفندان در کنار تولید انرژی از پنل‌ها انجام می‌شود، که خاک را سالم نگه داشته و هزینه نگهداری پوشش گیاهی را کاهش می‌دهد.

این هم‌افزایی بین انرژی خورشیدی و کشاورزی روستایی، ابزاری موثر برای مدیریت ریسک، تقویت عملیات مزرعه و افزایش تاب‌آوری اقتصادی به شمار می‌رود. به گفته دیلن کزل، مدیر سیاست‌گذاری SEMA، آینده طولانی‌مدت خورشیدی در مناطق کشاورزی بر اساس تعادل و تاب‌آوری بنا شده است و با ایجاد فرصت‌های شغلی و درآمد پایدار، زمین‌های خانوادگی را از فروش نجات می‌دهد و آینده انرژی و کشاورزی را مقاوم‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر می‌سازد.

نویسنده: دپارتمان خبری آرا نیرو
منبع: مجله فتوولتائیک PV